Η εικόνα της αγοράς πίσω από τους αριθμούς
Διαβάζοντας την παρουσίαση της FEP για την ευρωπαϊκή αγορά βιβλίου 2024–25, προκύπτουν ορισμένα ιδιαίτερα χρήσιμα συμπεράσματα για την πορεία του κλάδου και τις προκλήσεις που διαμορφώνονται μπροστά μας.
Το πρώτο και πιο εμφανές στοιχείο αφορά τον συνολικό τζίρο. Το 2024 η αγορά κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ, φτάνοντας τα 24,9 δισ. ευρώ. Ωστόσο, αν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός, η πραγματική αξία της αγοράς περιορίζεται στα 15,5 δισ. ευρώ, επίπεδο χαμηλότερο ακόμη και από το 2004. Ο κλάδος, με άλλα λόγια, μεγαλώνει σε ονομαστικούς αριθμούς, αλλά όχι σε πραγματικούς όρους.
Η μείωση των πωλήσεων και η υπερπαραγωγή τίτλων
Την ίδια στιγμή, οι πωλήσεις σε τεμάχια μειώνονται αισθητά. Μέσα σε τέσσερα χρόνια χάθηκαν περίπου 95 εκατομμύρια έντυπα βιβλία, παρά το γεγονός ότι κάθε χρόνο κυκλοφορούν περίπου 580.000 νέοι τίτλοι. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει με σαφήνεια το φαινόμενο της υπερπαραγωγής, το οποίο πιέζει όλο και περισσότερο την αγορά.
Το ζήτημα των μη αναγνωστών
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το ποσοστό των μη αναγνωστών. Σχεδόν το 47% των Ευρωπαίων άνω των 16 ετών δεν διάβασε ούτε ένα βιβλίο τον τελευταίο χρόνο. Το πρόβλημα, όπως δείχνουν τα δεδομένα, δεν είναι πρωτίστως οικονομικό αλλά σχετίζεται με τη σταδιακή απομάκρυνση από την ίδια την πράξη της ανάγνωσης.
Το παιδικό βιβλίο σε φάση επιβράδυνσης
Το παιδικό βιβλίο, αν και εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της αγοράς, εμφανίζει σημάδια επιβράδυνσης. Η εξέλιξη αυτή φαίνεται να συνδέεται τόσο με τη μείωση του αριθμού των παιδιών όσο και με τη μετατόπιση των αναγνωστικών συνηθειών των νεότερων ηλικιών.
Η αντοχή των φυσικών βιβλιοπωλείων
Αντίθετα, τα φυσικά βιβλιοπωλεία παρουσιάζουν σημάδια ανάκαμψης. Το μερίδιό τους φτάνει πλέον περίπου στο 48% της αγοράς, ενώ τα online κανάλια υποχωρούν ελαφρά. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει ότι το βιβλιοπωλείο εξακολουθεί να λειτουργεί ως χώρος συνάντησης βιβλίου και αναγνώστη και ότι η φυσική εμπειρία παραμένει κρίσιμη.
Η εικόνα στην ελληνική αγορά
Μεταφέροντας την εικόνα στην Ελλάδα, τα στοιχεία του ΟΣΔΕΛ δείχνουν ότι ακολουθούμε το ίδιο μοτίβο, με μικρές διαφοροποιήσεις. Το 2024 κυκλοφόρησαν περίπου 11.300 νέοι τίτλοι, αριθμός ιδιαίτερα υψηλός για το μέγεθος της ελληνικής αγοράς, με μεγάλο μέρος αυτών να τυπώνεται σε μικρά τιράζ. Παράλληλα, η βάση των συστηματικών αναγνωστών παραμένει περιορισμένη.
Τι δείχνουν τελικά τα δεδομένα
Τα δεδομένα αυτά οδηγούν σε ορισμένα σαφή συμπεράσματα. Η ενίσχυση της αναγνωστικής κουλτούρας αποτελεί βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε ουσιαστική ανάπτυξη. Αν δεν αυξηθεί ο αριθμός των αναγνωστών, ούτε η τιμολογιακή πολιτική ούτε ο όγκος των εκδόσεων μπορούν να αλλάξουν την εικόνα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο παιδικό βιβλίο. Η επιβράδυνση που παρατηρείται λειτουργεί ως προειδοποίηση και καθιστά αναγκαία τη συστηματική ενίσχυση της επαφής των παιδιών με το βιβλίο από νωρίς.
Παράλληλα, το ψηφιακό περιεχόμενο μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, ιδίως για τους μικρότερους εκδότες, ενισχύοντας την αναγνωσιμότητα χωρίς να υποκαθιστά το έντυπο βιβλίο.
Το πραγματικό διακύβευμα
Το μέλλον του βιβλίου δεν θα κριθεί από τον αριθμό των εκδόσεων, αλλά από το αν οι άνθρωποι συνεχίσουν να αισθάνονται ότι το βιβλίο έχει θέση στη ζωή τους.
Η ενίσχυση αυτής της σχέσης αποτελεί τη μόνη σταθερή βάση για βιώσιμη ανάπτυξη, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη.